کد خبر: ۷۸۷۹
تاریخ انتشار: ۱۳ فروردين ۱۳۹۶ - ۱۶:۴۹
printنسخه چاپی
sendارسال به دوستان
سعید مسگری/پژوهشگر اقتصادی
در روزهای اخیر به دنبال انتشار آمار رشد اقتصادی نه ماهه اول سال ۱۳۹۵ توسط بانک مرکزی بحث های مختلفی در رسانه ها مطرح شده است. با نگاهی به این مباحث و نقدهای مطرح شده مشاهده می شود که در اکثر آنها به نکات مهمی توجه نشده است. شاید اگر مصاحبه شوندگان و نویسندگان این مطالب نگاهی دقیق و علمی به رشد اقتصادی داشتند چنین مباحثی را مطرح نمی کردند. در ادامه تلاش خواهیم کرد نکات مغفول در این مباحث را به اختصار بیان کنیم و نگاهی دقیق و علمی به شاخص رشد اقتصادی و وضعیت آن در کشورمان داشته باشیم.
همان طور که از مقایسه آمار رشد اقتصادی با نفت و رشد اقتصادی بدون احتساب نفت مشاهده می شود عامل اصلی رشدبالای اقتصادی در سال ۹۵، افزایش تولید نفت بوده است. نکته ای که مسئولان اقتصادی کشور نیز به آن اذعان دارند.
در شرایطی که در افزایش صادرات و درنتیجه افزایش درآمدهای نفتی شک و شبهه ای وجود ندارد و همگان به آن معترف هستند چگونه می توان رشد اقتصادی بالا را زیر سوال برد؟ وقتی درآمدهای نفتی افزایش چشمگیری را تجربه کرده است طبیعی است که رشد اقتصادی نیز بالا باشد.
از مدت ها قبل، رشد اقتصادی بالای سال ۹۵ توسط نهادهای غیر دولتی همچون مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی نیز پیش بینی شده بود.
تفاوت در نرخ رشد اقتصادی اعلامی توسط بانک مرکزی و مرکز آمار ایران، پدیده جدیدی نیست و سالهاست که در اقتصاد ایران وجود دارد. دلیل اصلی آن هم تفاوت در سال پایه و روش های محاسبه است.
انتشار دو آمار متفاوت از رشد اقتصادی فی النفسه مذموم نیست. اگر مرجع اصلی آمار های اقتصادی و نهادی که مسئولان و دولت مردان باید به آمارهای آن استناد کنند مشخص باشد انتشار دو آمار میتواند مفید نیز باشد.
آنچه که در عملکرد دولت در برخورد با آمارهای اقتصادی مورد نقد است برخورد ناصحیح و مصلحت اندیشانه با آمارها است. آمار رشد اقتصادی سال ۹۴ برای مدتها اعلام نمی شد و در روزهای پایانی سال ۹۵ پس از ماه ها تاخیر از رشد اقتصادی منفی سال ۹۴ رونمایی شد. این در حالی است که آمار فصلی، شش ماهه و نه ماهه سال ۹۵ به طور منظم و به موقع منتشر شده است. این شیوه اعلام آمارهای رسمی روش نادرستی است که میتواند موجب گسترش بی اعتمادی به آمارهای اقتصادی و کاهش کارایی آنها شود.
در رشد اقتصادی تنها میزان عددی آن دارای اهمیت نیست. بلکه باید به اجزای تولید ناخالص داخلی کشور نیز توجه شود. توجه صرف به عدد رشد کل اقتصاد میتواند گمراه کننده باشد و وضعیت اقتصاد را به خوبی نشان ندهد. لذا باید به اجزاء رشد و کیفت آن و نیز محرک های رشد اقتصادی نیز توجه کرد.
یکی از مشکلات اقتصاد ایران، رشد بدون اشتغال یا رشد بی کیفیت است. بدان معنا که متناسب با رشد اقتصادی، اشتغال در اقتصاد ایجاد نمی شود. لذا دولت باید در کنار رشد اقتصادی به اشتغال زایی نیز توجه کند و رشد اقتصادی را با محرک هایی ایچاد کند که قدرت اشتغال زایی نیز داشته باشند.
در شرایطی که موتور اصلی رشد اقتصادی بالای امسال، نفت بوده است و احتمالا این عامل در سال آینده نقش بسیار کمتری در رشد خواهد داشت بیم آن می رود که رشد اقتصادی در سال آینده کاهش یابد. لذا توجه و تاکید زیاد بر رشد بالای امسال می تواند منجر به کاهش امیدها برای بهبود اقتصاد ایران پس از کاهش رشد اقتصاد در سال آینده شود. درواقع پس از کاهش نقش آفرینی نفت در رشد اقتصادی سال ۹۶، رشد اقتصادی کاهش خواهد یافت و این موضوع می تواند باعث ایجاد ناامیدی از بهبود اقتصاد در حامعه شود. لذا دولت مردان در مواجه با رشد اقتصادی ۹۵ باید محتاطانه تر عمل کنند و به احتمال ناپایداری آن توجه داشته باشند.
منتقدان دولت برای نقد عملکرد اقتصادی دولت بهتر است به جای زیر سوال بردن غیر حرفه ای و غیر علمی نرخ رشد اقتصادی، به بررسی ماهیت رشد اقتصادی محقق شده و اجزاء آن بپردازند. رشد اندک بخش صنعت و خدمات و نیز استمرار رشد منفی بخش مسکن که در آمارهای منتشر شده مشهود است بسیار قابل تامل و نگران کننده است. این سه بخش که بخش های مهم اقتصاد ایران هستند هنوز در رکود به سر میبرند و نتوانسته اند رشد بالایی را تجربه کنند. لذا وضعیت این بخش های اقتصادی جای نقد بسیار دارد و با استفاده از آمارهای منتشر شده بانک مرکزی می توان به نقد عملکرد اقتصادی دولت در این بخش ها پرداخت.
در سال های اخیر اقتصاددانان مختلفی در سرتاسر جهان، نقدهایی به شاخص تولید ناخالص داخلی و نیز رشد اقتصادی وارد کرده اند و به صورت علمی این شاخص ها را نقد کرده اند. جمع بندی نقدهای آنها منتج به این می شود که این شاخص ها نمی توانند به خوبی وضعیت اقتصاد کشورها را نشان دهند و حتی میتوانند گمراه کننده نیز باشند. متاسفانه در کشور ما تاکنون کمتر به بیان این نقدهای علمی پرداخته شده است. اگر نقدی بر شاخص رشد اقتصادی در کشور وجود دارد باید از جنس این نقدهای علمی باشد و نواقص و معایب این شاخص و اجتناب از توجه بیش از حد به آن بیان شود.
اگر عدد اعلامی برای یک شاخص اقتصادی مورد تردید است باید بوسیله دیگر آمارهای اقتصادی آن را نقد کرد. به عنوان مثال با بیان آمارهای وضعیت بنگاه های اقتصادی و شهرک های صنعتی یا میزان انرژی و برق مصرفی صنعتی و مقایسه آنها با رشد اقتصادی نتیجه گرفت که عدد اعلامی برای رشد اقتصادی کشور نادرست است. یا با بررسی شاخص هایی همچون تعداد پروانه های ساختمانی صادر شده، آمار رشد اقتصادی بخش مسکن را نقد کرد. بنابراین روش صحیح نقد آمارهای اقتصادی استفاده از آمارها و شاخص های اقتصادی است نه مشاهدات شخصی.
به طور کلی مشاهدات شخصی به دلایل مختلف و متعددی نمی تواند ابزار مناسبی برای نقد آمارهای اقتصادی باشد. مهمترین و ساده ترین دلیل این است که هر فرد تنها میتواند محیط پیرامون خود که بسیار محدود است را مشاهده کند و لذا تعمیم مشاهدات به کل کشور نادرست و گمراه کننده است.
رشد اقتصادی تنها وضعیت اقتصاد را نسبت به سال گذشته مقایسه می کند لذا برای بررسی صحت  آن نباید وضعیت فعلی اقتصاد را با سال‌های قبل و به‌خصوص سال های قبل از آغاز رکود مقایسه کرد. این اشتباهی است که بسیاری از افراد ناخواسته مرتکب می شوند. درواقع حتی اگر وضعیت اقتصاد همچنان نامناسب و رکود در اقتصاد حاکم باشد ولی نسبت به سال قبل کمی وضعیت اقتصاد بهبود یافته باشد رشد اقتصادی مثبت و حتی بالا خواهد بود. این رشد مثبت به معنای پایان رکود و رونق اقتصادی نیست که برخی با استناد به پایداری رکود، رشد مثبت را زیر سوال ببرند. بلکه این رشد به معنای بهبود نسبی اقتصاد نسبت به سال قبل است.
نه تنها رشد اقتصادی بلکه هیچ شاخص دیگری نمی تواند به تنهایی بیانگر وضعیت اقتصاد باشد. برای بررسی وضعیت اقتصادی کشور و نیز عملکرد اقتصادی دولت لازم است تا شاخص های مختلف در کنار یکدیگر مورد بررسی قرار گیرند.

منبع : وب‌سایت خبری شهد اقتصاد
نظر شما‌
نام:
ایمیل:
* نظر:
* کد امنیتی:
Chaptcha
حروفي را كه در تصوير مي‌بينيد عينا در فيلد مقابلش وارد كنيد
آخرین اخبار