کد خبر: ۹۳۸
تاریخ انتشار: ۰۳ مهر ۱۳۹۴ - ۱۳:۵۴
printنسخه چاپی
sendارسال به دوستان
میزگرد «جایگاه زنان در برنامه ششم» در پژوهشگاه علوم انسانی برگزار شد
هنوز برآیند این ۱۰ برنامه به توسعه متوازن به ویژه عدالت اجتماعی منجر نشده‌است. در طول ۳۶ سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی به شکلی متناقض و متفاوت به موضوع زنان در برنامه‌ریزی‌ها پرداخته‌شده‌است. ۳ رویکرد به زنان در برنامه‌ریزی‌ها مطرح بوده‌است که شامل «فقر زدایی از زنان برای ایجاد رفاه اجتماعی» ، «افزایش مشارکت اقتصادی زنان برای ایجاد رشد اقتصادی جامعه» و «عدالت جنسیتی یا استراتژی نهادگراست».
کلیدملی : میزگرد پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی اجتماعی با عنوان «جایگاه زنان در برنامه ششم» با سخنرانی «شهیندخت مولاوردی» معاون امور زنان و خانواده ریاست‌جمهوری، «دکتر محمدرضا واعظ مهدوی» معاون توسعه امور علمی و فرهنگی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی و دکتر «زهرا صدراعظم نوری» برگزار شد. 
این میزگرد به همت دکتر «اشرف‌سادت بروجردی» معاون و عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی از ساعت ۱۷ تا ۱۹ آخرین روز تابستان در این پژوهشگاه برگزار شد. 
در خلال برگزاری این میزگرد خود خانم «اشرف‌سادات بروجردی» بیشترین پرسش‌ها را درباره وضعیت زنان در برنامه ششم از سخنرانان مطرح کرد. 
در این نشست «زهرا شجاعی»، «پروانه مافی»، «شهربانو امانی»، «محمدجعفر حبیب زاده» و تعدادی از اساتید پژوهشگاه علوم انسانی شرکت داشتند.
در این نشست ابتدا خانم «زهرا صدراعظم نوری» به مرور برنامه‌نویسی در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی پرداخت و جایگاه زنان در احکام این قوانین را بررسی کرد. او گفت: در نخستین قانون برنامه پنجساله که پس از جنگ تحمیلی نوشته و اجرایی شد محور برنامه بر آموزش و توسعه علم و فن‌آوری و همین‌طور نیازهای اقتصادی شکل گرفته بود و عملاً توجه به زنان در آن صفر بوده‌است. 
صدراعظم نوری همچنین با اشاره به قانون دوم برنامه پنجساله کشور افزود: در قانون دوم نیز ایجاد اشتغال محور برنامه بود و هیچ جایی برای زنان دیده نشده بود. 
وی سپس با اشاره به ماده ۱۵۸ برنامه سوم توسعه کشور توضیح داد: برای نخستین بار در برنامه سوم پنجساله توسعه کشور به مسأله زنان از ابعاد مختلف پرداخته شد اما باز هم بیشتر به زنان به عنوان سرمایه‌انسانی توجه شد.
این فعال حوزه زنان همچنین با اشاره به اینکه برای نخستین بار مقوله «عدالت اجتماعی» برای زنان در برنامه چهارم مطرح شد ولی این برنامه کمتر به مرحله اجرا رسید افزود: نوع نگاه دولت نهم و دهم در برنامه پنجم به سمت آرمانگرایی با تکیه بر معرفت دینی پیش رفت و گرچه بودجه‌های کلانی هم به آن اختصاص داده شد اما به مسائل زنان نپرداخت، گو اینکه می‌بینیم با وجود اختصاص بورسیه‌های علمی بسیار هیچ زنی بورسیه نگرفت. 
وی به شعارهای دکتر حسن روحانی درباره زنان اشاره کرد و گفت:‌حال نوبت به تدوین برنامه ششم رسیده و ما منتظریم ببینیم آنچه در شعارهای رییس‌جمهور برجسته بوده چگونه در برنامه پنجساله ششم در احکام آن دیده خواهد شد. 


*۷۰ سال برنامه‌نویسی در ایران و دوری از توسعه متوازن 
در ادامه این میزگرد «شهیندخت مولاوردی» معاون امور زنان و خانواده ریاست‌جمهوری به تحلیل وضعیت زنان در برنامه‌های توسعه پرداخت و گفت: گرچه ما ۷۰ سال تجربه برنامه‌نویسی را قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی داشته‌ایم اما عملاً ۵ برنامه‌ای که قبل از انقلاب نوشته و به اجرا درآمده‌است بیشتر به مسائل عمرانی توجه داشته‌اند و حتی نام آن‌ها نیز بر عمران تأکید داشته‌است و پس از پیروزی انقلاب اسلامی عنوان برنامه‌های توسعه علاوه بر اقتصاد، حوزه‌های اجتماعی و فرهنگی را هم دربرگرفته‌است. اما  با این حال هنوز برآیند این ۱۰ برنامه به توسعه متوازن به ویژه عدالت اجتماعی منجر نشده‌است. 
وی سپس تأکید کرد: ما در معاونت زنان و خانواده بر این تمرکز کردیم که بتوانیم به شناخت عوامل کلیدی در ناکارآمدی برنامه‌های توسعه‌ای بپردازیم آن هم در شرایطی که ۱۰ سال از فرصت برای دستیابی به اهداف مشخص شده در سند چشم‌انداز ۱۴۰۴ را پشت سرگذاشته‌ایم. 
مولاوردی با تأکید به این نکته که در طول ۳۶ سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی به شکلی متناقض و متفاوت به موضوع زنان در برنامه‌ریزی‌ها پرداخته‌شده‌است گفت: ماحصل بررسی‌های ما در معاونت زنان و خانواده به این ختم شد که ۳ رویکرد به زنان در برنامه‌ریزی‌ها مطرح بوده‌است که شامل «فقر زدایی از زنان برای ایجاد رفاه اجتماعی» ، «افزایش مشارکت اقتصادی زنان برای ایجاد رشد اقتصادی جامعه» و «عدالت جنسیتی یا استراتژی نهادگراست». 
مولاوردی در توصیف این سه استراتژی توضیح داد: رویکرد اول، زنان را جزو گروه‌های آسیب‌پذیر می‌داند و به دنبال فقرزدایی از زندگی زنان است. این رویکرد تأکید دارد زنان باید به رفاه برسند تا بتوانند به نقش مادری و همسری خود بهتر بپردازند.
او با اشاره به رویکرد دوم خاطرنشان کرد: رویکرد دوم زنان را امکان و وسیله‌ای برای تحقق اهداف جامعه می‌داند و معتقد است توجه به نقش تولیدکنندگی زنان با افزایش مشارکت اقتصادی آن‌ها، به رشد اقتصادی کمک می‌کند. درواقع، در این رویکرد بهبود وضعیت زنان وسیله‌ای برای رشد اقتصادی کشور است.‌
معاون رییس‌جمهور در امور زنان و خانواده در توصیف رویکرد سوم افزود: رویکرد عدالت جنسیتی یا استراتژی نهادگراست. بررسی‌ها نشان دادند آسیب‌پذیر دانستن زنان، آن‌ها را از حقوق انسانی‌شان محروم می‌کند و تأکید بر نقش اقتصادی، زنان را نیروی کار ارزان برای کارفرما می‌نماید، اما رویکرد عدالت جنسیتی یا استراتژی نهادگرا معتقد است باید زنان را به عنوان عاملیت در توسعه و برخوردار از مواهب توسعه در نظر بگیریم. این رویکرد هم‌زمان به نقش مادری، نقش اقتصادی و نقش اجتماعی زنان توجه دارد و با حفظ حقوق طبیعی زن و مرد و درک تفاوت‌ها و مکمل‌بودن زن و مرد، محور خود را بر رفع تبعیض‌های جنسیتی قرار داده است. در رویکرد عدالت جنسیتی اجرای طرح‌های خاص برای تأمین معاش زنان هدف نیست
مولاوردی افزود: مأموریت این رویکرد این است که بین کار و زندگی زنان توازن ایجاد کند تا زنان در شرایطی قرار نگیرند که یکی از این نقش‌ها را قربانی نقش دیگر کنند. در این رویکرد تحول کلی در نهادها و هنجارها و قواعد حقوقی برای رسیدن به اهداف مدنظر است و بهبود وضعیت جامعه و خانواده در گرو بهبود وضعیت زنان است. در این رویکرد، اجرای طرح‌های خاص برای تأمین معاش زنان هدف نیست، بلکه فراهم‌آوردن فضای اجتماعی قابلیت‌زا برای دسترسی زنان و مردان به فرصت‌ها و امکانات مدنظر است. اجرای این استراتژی مسئولیت همه نهادهای حقوقی و سازوکارهای جامعه است. نظام جامعی شامل باورها، ارزش‌ها و سازمان‌های حقوقی باید درگیر مسایل زنان و خانواده شوند تا کاهش تبعیض‌ها به‌صورت نهادینه اتفاق بیفتد. 


* تأمین ورزش بانوان از عوارض سیگار
مولاوردی در رابطه با برنامه‌های توسعه تدوین‌شده پس از انقلاب بیان داشت: 11 سال پس از پیروزی انقلاب اولین برنامه توسعه تدوین شد که از نظر جنسیتی خنثی بود. در برنامه دوم توسعه ۰.۰۲درصد(دو صدم درصد) از محل عوارض فروش یک نخ سیگار به ورزش زنان اختصاص یافت. در برنامه سوم نیز به حوزه زنان کم‌توجهی شده بود، اما در برنامه چهارم که هم‌ز‌مان با سند چشم‌انداز 20 ساله نظام تدوین شد، چندین ماده به مشارکت زنان اختصاص یافت که این برنامه با روی کار آمدن دولت نهم کنار گذاشته شد. در برنامه پنجم توسعه ماده 230 با 14 محور کلی در رابطه با زنان و خانواده است و از معاونت امور زنان و خانواده خواسته شده با همکاری دستگاه‌های اجرایی اقدامات قانونی در این خصوص انجام گیرد. این مواد خیلی گسترده است و تقریباً همه جنبه‌های زندگی زنان و خانواده را دربرمی‌گیرد.‌
معاون رییس‌جمهور در امور زنان و خانواده اظهار داشت: برنامه جامع امور زنان و خانواده هم در دولت قبل تدوین شد، اما بدون جلب توجه و حمایت دستگاه‌های اجرایی بود و اصلاً به اجرا درنیامد. تدوین آن ظاهراً برون‌سپاری شده بود و در هیئت دولت تصویب شد، اما وقتی از دستگاه‌های اجرایی گزارش خواستیم، گزارشی از اجرای آن نداشتند. با این حال، ما تا جایی که توانستیم و با رویکردهای دولت یازدهم منطبق بود، این برنامه را نیز در برنامه‌های خود مورد توجه قرار دادیم. 

* تهیه اطلس وضعیت زنان
او افزود: از ابتدای کار دولت یازدهم شناخت وضعیت و آسیب‌هایی که در جامعه مشاهده می‌کردیم را مورد توجه قرار دادیم. هم از 31 استان کشور گزارش آماده کردیم و هم اطلس وضعیت زنان را تهیه کردیم و به یک شناخت کلی از نوع آسیب‌های زنان و خانواده در هر استان رسیدیم تا بتوانیم این موارد را مبنای برنامه‌های پیشنهادی خود برای برنامه ششم قرار دهیم. 
مولاوردی در رابطه با رویکرد کلی برنامه ششم و نگاه آن به زنان گفت: رویکرد کلی باید از سیاست‌های ابلاغی برنامه ششم مشخص شود، اما تلاش شده توجه به حوزه زنان و خانواده‌ در این سیاست‌ها مغفول نباشد، اما بند 46 آن صراحتاً به این موضوع اشاره کرده و می‌گوید: «تقویت نهاد خانواده و جایگاه زن در آن و استیفای حقوق شرعی و قانونی بانوان در همه عرصه‌ها و توجه ویژه به نقش سازنده آن‌ها». این بند عیناً برگرفته از سیاست کلی است که در برنامه چهارم و پنجم هم وجود داشته است. در برنامه چهارم بود و در برنامه پنجم هم تنفیذ شد و در برنامه ششم هم به پیشنهاد معاونت این تنفیذ صورت گرفت. البته، تفاوت مختصر، اما مهمی با متن قبلی پیدا کرد.

باید تا رسیدن به شرایط متعادل، تبعیض مثبت قایل شویم
معاون رییس‌جمهور در امور زنان و خانواده در ادامه بیان داشت: در متن قبلی داشتیم: «تقویت نهاد خانواده و جایگاه زن در آن و در عرصه‌های اجتماعی»، اما در سیاست کلی ابلاغی برنامه ششم «در عرصه‌های اجتماعی» حذف شده است، اما ما به استناد «حقوق شرعی و قانونی زنان در همه زمینه‌ها» این مسئله را می‌توانیم به عرصه‌های اجتماعی تعمیم دهیم و نگران نیستیم که این قسمت حذف شده است. دلیل اصرار ما برای تنفیذ این بند این بود که این بند محقق نشده بود؛ لذا جا داشت که ما در این چارچوب که تمام ابعاد را دربرمی‌گیرد، بگنجانیم. در این برنامه سعی داریم همه گروه‌های زنان را مورد توجه قرار دهیم. برنامه ششم با ارزیابی‌هایی که ما از برنامه‌های قبلی داریم، برنامه‌ای واقع‌بینانه برای 5 سال آینده است نه کلی‌نگر و آرمان‌گرایانه. در استراتژی نهادگرا مسایل زنان را صرفاً به گروه‌های خاص تقلیل نمی‌دهیم؛ هرچند توجه به وضعیت آن‌ها هم مهم است، اما توجه ما به این گروه‌ها از مقوله توانمندسازی است. در شرایطی هستیم که باید تا رسیدن به شرایط متعادل، تبعیض مثبت قایل شویم. این تبعیض مثبت عین عدالت است و با این نگاه مباحث را پیگیری می‌کنیم.

*سه موضوع آب، محیط زیست و گردشگری در برنامه ششم
مولاوردی گفت: با توجه به این‌که دولت یازدهم میراث‌دار توسعه نامتوازن است، براساس بررسی‌های انجام‌شده به این نتیجه رسید که موضوعات خاص را محور برنامه ششم قرار دهد. در این برنامه سه موضوع آب، محیط زیست و گردشگری مورد توجه هستند. همچنین، شاخص‌هایی تعیین‌ شده است که می‌توانند ما را به توسعه متوازن نزدیک کنند. سال گذشته که در جریان بررسی‌های لازم برای تدوین برنامه قرار داشتیم، دولت معتقد بود الزامی برای ارایه برنامه توسعه به مجلس به این شکل ندارد و این رویه‌ای بوده که تاکنون انجام شده است.‌ در واقع، دولت نباید دست خودش را با ارایه برنامه ببندد. با این نگاه قرار شد دولت برنامه‌هایش را آماده و به دستگاه‌های اجرایی ابلاغ کند که پس از آن با ابلاغ سیاست‌های کلی از سوی مقام معظم رهبری مواجه شدیم و قرار است موارد خاص که نیاز به اجازه مجلس دارد را ارایه دهیم. 

* 5 اولویت حوزه زنان و خانواده برای تدوین برنامه ششم آماده است
او افزود: موضوع زنان و خانواده جزو موضوعات خاص نیست و در این رابطه سند راهبردی خواهیم داشت. محورهایی داریم تا بتوانیم در طول این 5 سال برنامه‌ریزی کنیم که از کجا به کجا رسیدیم. قرار نیست تمام مشکلات تاریخی زنان را در این برنامه بگنجانیم. واقع‌بینانه‌بودن یعنی اگر بتوانیم دو تا سه مسئله را در این 5 سال حل کنیم کار بزرگی انجام داده‌ایم. ما در بررسی‌های خود به 5 اولویت رسیدیم و گزارش وضعیت این 5 اولویت آماده است و ان‌شاالله بتوانیم در موعد مقرر این محورها را ارایه دهیم. 

* فعلاً در حال تبیین وضعیت موجود هستیم
مولاوردی در ادامه خاطرنشان کرد: فعلاً در حال تبیین وضعیت موجود هستیم، اما این‌که در مورد اشتغال، مدیریت و ... از کجا می‌خواهیم به کجا برسیم، باید براساس چشم‌انداز برنامه دقیقی تدوین کنیم. یکی از اولویت‌های ما تعادل جنسیتی در بازار کار است و حتماً در برنامه ششم نگاه ویژه‌ای به این مسئله خواهیم داشت. ما 30 ماده را از قانون برنامه پنجم استخراج کردیم که قابلیت دایمی‌شدن دارند و می‌توانند در بهبود وضعیت زنان مؤثر باشند مثل ماده 27 قانون که بحث‌ بیمه‌های چندلایه را مطرح کرده و به نظر می‌رسد می‌تواند در برنامه ششم هم مورد توجه باشد؛ زیرا بیمه‌های لایه دوم شامل زنان خانه‌دار هم می‌شود.



*موضوعات کلی برنامه ششم توسعه
دکتر واعظ‌مهدوی؛ معاون توسعه امور علمی و فرهنگی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی طی سخنانی گفت: نظام برنامه ششم با توجه به این‌که از جدول زمان‌بندی عقب‌ افتاده، قرار شده است در قالب فرآیندی پیش برود. در وهله اول احکامی از برنامه پنجم که قابلیت تنفیذ در برنامه ششم را دارد قرار است تا هفته اول مهرماه به مجلس برود تا به‌صورت احکام دایمی درآید. قسمت دوم کار ما به شکل‌گیری ستاد برنامه ششم برمی‌گردد که طبق مصوبه شورای عالی اقتصاد شکل گرفته و 30 شورای برنامه‌ریزی تشکیل شده‌اند که کارشان را انجام می‌دهند. 
او در رابطه با موضوعاتی که برای برنامه ششم در نظر گرفته شده است، گفت: سه موضوع کلی در این ارتباط انتخاب شده که یک دسته موضوعات چالشی مانند آب، محیط زیست و نظام بازنشستگی هستند. موضوعات دسته دوم فرابخشی هستند مثل محیط کسب‌وکار، فقرزدایی و اشتغال. دسته سوم موضوعات کلی هستند که جنبه مکان‌محور دارند و از آمایش سرزمین منشأ می‌گیرند که فعلاً سواحل مکران به‌عنوان موضوع محور انتخاب شده است. دسته دیگر هم محورهای بخشی مانند صنعت، معدن و گردشگری هستند. 

معاون توسعه امور علمی و فرهنگی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی همچنین توضیح داد: قرار شده است شوراهای برنامه‌ریزی از تبیین وضعیت موجود شروع کنند که کارگروه زنان نیز 5 جلد تبیین وضعیت موجود دارد. سپس باید وضعیت موجود در قالب سنجه‌ها و شاخص‌ها تحلیل شود و پس از آن تبیینن وضع مطلوب انجام گیرد. تبیین دلایلی که باعث شده است در وضع موجود باقی بمانیم و سپس تدوین سیاست‌هایی برای غلبه بر چالش‌ها مدنظر است. آن‌چه به مجلس می‌رود تعداد محدودی از مواد است و قرار نیست دولت لایحه‌ای 200 ماده‌ای تنظیم کند. 

* موضوعاتی در حوزه زنان و خانواده که باید در برنامه ششم لحاظ شود
واعظ‌مهدوی تصریح کرد: در این چارچوب باید ببینیم در مورد زنان چه مسایلی باید مطرح شود. این موارد شامل سه بخش است: بخش اول گروه‌های آسیب‌پذیر مانند زنان سرپرست خانوار و آسیب‌های اجتماعی مانند اعتیاد و ... است. بخش دوم به برابری‌های جنسیتی و کاهش نابرابری مربوط می‌شود. با توجه به این‌که نابرابری‌های زیادی در عرصه جغرافیایی، گروه‌های اجتماعی، جنسیتی و ... وجود دارد، به حدی بحث دسترسی همگانی به مواهب حاصل از توسعه مهم است که باید همه نابرابری‌ها را مشخص کنیم. بخش سوم هم به رشد و ارتقای زنان و دستیابی آن‌ها به مناصب و جایگاه‌های اجتماعی دارای منزلت بازمی‌گردد.‌

معاون فرهنگی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور افزود: زمینه‌های این اقدامات باید بررسی و امکان‌سنجی شود و سیاست‌گذاران اقناع شوند و سندهایی در این رابطه فراهم شود. برای برنامه ششم تلاش داریم از آوردن احکامی که مطالعات آن‌ها تکمیل نشده است، خودداری کنیم و سندهای عملیاتی و هدف‌گذاری‌های کمی و نحوه سنجش آن‌ها را تدوین کنیم. شاید 70 درصد احکام توسط همین ساختارهای فعلی قابل اجرا باشند، اما برخی ممکن است نیاز به مصوبات قانونی داشته باشند.‌




نظر شما‌
نام:
ایمیل:
* نظر:
* کد امنیتی:
Chaptcha
حروفي را كه در تصوير مي‌بينيد عينا در فيلد مقابلش وارد كنيد
آخرین اخبار